Kỹ thuật xây dựng và hệ thống điêu khắc tháp đều cho ta đọc được những thông tin về trình độ phát triển, mức độ hưng thịnh, mức độ chuyên chế, niềm tin tôn giáo… của vương triều đó. Vì vậy ta cũng có thể dễ dàng hiểu được các vua Chăm xưa đã xây dựng Nguyễn Nhã Trang Trần Hữu Thanh Kim Yun Tea Bài 8:Thường thức mĩ thuật Chạm khắc gỗ chùa Thái Lạc ( Hưng Yên) • Nội dung chủ yếu chạm khắc cảnh dâng hoa, tấu nhạc vũ nữ, nhạc công hay chim thần. Xem thêm: Bài 8. Một số công trình mĩ thuật thời Trần (1226 - 1400), Bài 8. Huyện ủy Khánh Vĩnh; Huyện ủy Khánh Sơn mặt 18 có ghi chép truyền thuyết về Tháp Bà Ponagar. Nội dung của những bản khắc đó chính là câu chuyện vẫn được lưu truyền trong dân gian qua bao đời nay. Ở đó, Tháp Bà Ponagar được gọi tên là Tháp cổ Thiên Y với những chỉ 1. Chiến Lũу Pháo Đài. Chiến lũу Pháo Đài nằm ngaу Cửa Tiểu thuộᴄ ấp Pháo Đài, хã Phú Tân,huуện Tân Phú Đông. Vào năm 2000, Sở VH-TT-DL Tiền Giang đã tiến hành tôn tạo di tíᴄh Pháo Đài. хung quanh là thành đất đắp ᴄao, bờ thành lụᴄ giáᴄ. Tháp Nhạn là ngọn tháp nổi tiếng ở Phú Yên gắn với nhiều điều bí ẩn chưa được giải đáp. Tháp nằm gần trên đỉnh ngọn núi Nhạn ở bờ bắc sông Đà Rằng. Tháp là đại diện cho nền văn minh phát triển rực rỡ của người Chăm tại khu vực Đông Nam Á. Và nó còn là gkGi. Tháp Vĩnh Hưng là một di tích tọa lạc tại ấp Trung Hưng 1B, xã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu[1][2]. Đây là một trong số các kiến trúc tháp thuộc nền văn hóa Óc Eo còn sót lại tại Nam Bộ Việt Nam. Tháp Vĩnh HưngTháp cổ Vĩnh HưngThông tin chungTên cũ Năm 1911 Tháp Trà Long Năm 1917 Tháp Lục Hiền DạngThápPhong cáchVăn hóa Óc EoĐịa điểmXã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh LợiQuốc gia Việt NamThành phốBạc LiêuĐịa chỉẤp Trung Hưng 1B, xã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc LiêuTọa độ9°23′31″B 105°34′41″ĐSử dụngKhảo cổXây dựngKhởi côngKhoảng thế kỷ thứ 9 sau Công nguyênTrùng tuNăm 2002, 2005, 2011, 2013Diện tích sàn100mKích thướcKích thướcChiều dài 6,9m Chiều rộng 5,6m Tường chân Tháp dày 1,8mĐường kính9,44m x 9,36 mChiều cao8,2m “Đây là ngôi đền tháp thuộc về nền Văn hóa Óc Eo duy nhất còn sót lại ở đồng bằng sông Cửu Long” – Đỗ Lệnh Hùng Tú, người nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy văn hóa Nam bộ đã giới thiệu ngay khi chúng tôi tới thăm ngôi đền tháp độc đáo được phát hiện năm 1911 này. Đứng trước ngôi đền tháp cổ, chúng tôi ngỡ như nó mới được ông Lunet de Lajonquiere, người Pháp phát hiện ra. Nghĩa là ngôi đền tháp vẫn đứng sừng sững mà “đơn côi” giữa màu xanh của cây, của lúa. Theo lời kể, hồi phát hiện ra ngôi đền này, cả khu vực quanh đây đều ngập nước, chỉ trên một gò đất nổi lên giữa mênh mông ấy là cây lá rậm rạp che khuất mọi vật. Nhà nghiên cứu người Pháp đã linh cảm rằng bên trong sự rậm rạp kia là một thứ gì đó rất đáng khám phá. Và thế là ông cùng đồng sự kiên trì vạch lá phát cây. Một ngôi đền được xây bằng gạch nung đã hiện ra. Ông đặt tên là tháp Trà Long. Đến năm 1917, một nhà nghiên cứu người Pháp khác tên là Henri Parmentier tiếp tục khảo sát và công bố kết quả trong tập san của Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp với tên gọi mới là tháp Lục Hiền. Tháp cổ Vĩnh Hưng hiện nay. Đỗ Lệnh Hùng Tú giải thích thêm cho chúng tôi sau khi tôi có ý thắc mắc vì sao ở vùng đồng bằng sông Cửu Long lại đã từng có và tồn tại một nền văn hóa cổ như vậy. Xưa kia vùng đồng bằng sông Cửu Long là vùng đất “Thủy Chân Lạp”, có nghĩa là vùng đất ngập nước của nhà nước Chân Lạp. Ban đầu Chân Lạp là một nhà nước chư hầu của nhà nước Phù Nam ở phía Bắc, tức là vùng Nam Trung bộ hiện nay. Nhưng chỉ trong vòng 60 năm sau đó, nhà nước Chân Lạp này đã giành được độc lập và dần dần lấn lướt nhà nước Phù Nam. Đến thế kỷ 6 thì họ đã xâm chiếm Phù Nam. Cuối cùng, trong thế kỷ 7 nhà nước Chân Lạp đã xâm chiếm toàn bộ Phù Nam”. Đỗ Lệnh Hùng Tú nói đến đấy thì dừng lại, ông nhìn vẻ mặt vẫn còn chưa nguôi thắc mắc của chúng tôi, rồi nói tiếp “Cái hay là nhà nước Chân Lạp tuy thôn tính nhà nước Phù Nam nhưng họ lại hấp thu nền văn hóa Phù Nam. Mà văn hóa Óc Eo là một nền văn hóa có nguồn gốc bản địa, chủ nhân của nó là những cư dân Phù Nam. Và văn hóa Phù Nam chịu ảnh hưởng tín ngưỡng Bà la môn truyền từ Ấn Độ tới”. Bàn mài thuốc cổ. Tháp cổ Vĩnh Hưng được gọi như hiện nay bởi các nhà khoa học Việt Nam đã đặt tên theo địa danh mà ngôi đền tháp hiện hữu – xã Vĩnh Hưng A, thuộc huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu. Tháp cổ Vĩnh Hưng xưa kia có lẽ không đơn lẻ mà là cụm kiến trúc tín ngưỡng với nhiều tháp hoặc nhiều khối nhà, là nơi các tín đồ đạo Bà la môn thờ linh vật phồn thực theo tín ngưỡng của mình. Bên trong lòng tháp cổ Vĩnh Hưng chúng tôi được mục sở thị hai linh vật của tín ngưỡng đạo Bà la môn, đó là linh vật Linga sinh dục nam và linh vật Yoni sinh dục nữ. Đấy đều là hai linh vật có tính phồn thực mà người theo đạo Bà la môn rất tôn trọng. Dĩ nhiên khi tạc ra nó người xưa đã đạt tới độ nghệ thuật và gạt bỏ được sự dung tục. Chúng tôi sau khi đã quan sát thật kỹ bên trong, bên ngoài của Tháp cổ Vĩnh Hưng, dĩ nhiên cũng chụp kha khá các kiểu ảnh, thì được anh Đặng Văn Khoa, cán bộ Ban quản lý các khu di tích và danh thắng tỉnh Bạc Liêu, hiện là người trông coi kiêm thuyết minh viên di tích Tháp cổ Vĩnh Hưng mời vào tham quan nhà trưng bày hiện cổ vật tháp Vĩnh Hưng. Cũng như các ngôi đền tháp cổ khác, tháp cổ Vĩnh Hưng được xây dựng dạng gạch nung. Cho đến giờ giới khoa học vẫn chưa thể nói chắc chắn được rằng Tháp Vĩnh Hưng được xây dựng bằng gạch nung trước hay xây dựng xong mới nung? Tuy nhiên, dấu ấn kiến trúc cổ xưa bao giờ cũng là “bí mật lịch sử” để người đời sau phải “lao tâm khổ tứ” tìm lời giải thích. Anh Đặng Văn Khoa chỉ tay vào từng hiện vật khảo cổ đang được trưng bày trong Nhà trưng bày. Đây là một chiếc bàn mài thuốc bằng đá, nhìn thoáng biết ngay chiếc bàn mài thuốc này giống hệt những chiếc thuyền tán thuốc bắc bằng đồng của những thầy lang đông y. Anh Khoa cho biết thêm “Căn cứ vào bàn mài thuốc bằng đá này cho thấy từ rất lâu những cư dân cổ đã biết công dụng của cây lá thuốc và biết cách bào chế thuốc để chữa bệnh. Điều đó cũng cho thấy người xưa đã có kỹ năng, kỹ nghệ trong sản xuất ra những thứ thuốc có nguồn gốc từ chính mảnh đất họ sinh sống. Cổ vật trong nhà trưng bày. Ngoài công cụ bằng đá, các nhà khảo cổ cũng đã tìm thấy ở Tháp cổ Vĩnh Hưng nhiều vật dụng được làm bằng gốm. Điều này không có gì ngạc nhiên bởi người xưa đã biết cách nung gạch xây dựng tháp tinh vi đến nỗi chúng ta hiện nay vẫn lắc đầu thán phục. Chúng tôi đã được xem những chiếc bình đựng nước có vòi rót chẳng khác gì những chiếc ấm tích pha chè. Hẳn người xưa đã biết cách tích trữ nước sạch hoặc nước đun sôi để sử dụng hàng ngày. Bên cạnh đó là những chiếc hũ đáy tròn để đựng chứa nước, tất cả đều bằng gốm, chứng tỏ công nghệ sản xuất thủ công nghiệp với kỹ nghệ bàn xoay đã có ở vùng đất này từ rất sớm. Rồi còn những viên gạch dùng để trang trí trong xây dựng có hình giống chiếc lá đề. Những vật dụng trang trí khác như những đầu trụ bằng gốm. Ở một gian trưng bày khác chúng tôi đã thấy những dụng cụ lao động sản xuất, đặc biệt là đồ trang sức được chế tác từ đá quý. Mấy cô, mấy chị trong đoàn rất thích thú với món đồ trang sức đó. Nói vui chứ nếu được phép thì hẳn sẽ có cô nào, chị nào đó đeo thử để chụp ảnh đưa lên “phây” cho độc đáo. Sau khi thăm và tìm hiểu qua nhà trưng bày, trong chúng tôi nẩy ra mấy “tranh cãi”, đó là niên đại của Tháp cổ Vĩnh Hưng và ai là người xây dựng nên ngôi đền tháp này? Nếu như khẳng định tháp cổ Vĩnh Hưng thuộc về nền Văn hóa Óc Eo thì “tuổi đời” của nó ước chừng trên ngàn năm bởi “Văn hóa Óc Eo là một nền văn hóa cổ hình thành và phát triển ở Nam bộ Việt Nam từ thế kỷ 1 đến thế kỷ 7 sau Công nguyên. Đây là một nền văn hóa lớn trong lịch sử Việt Nam, gắn liền với đất nước, con người ở vùng châu thổ hạ lưu sông Mê Kông, mà cụ thể là nhà nước Phù Nam và có quan hệ mật thiết với lịch sử Đông Nam Á cổ đại”. Còn như căn cứ vào cổ vật khai quật được, thì tuổi đời của Tháp cổ Vĩnh Hưng chừng thế kỷ 9 và vẫn do người Phù Nam xây dựng. Nhưng nếu dựa vào phong cách kiến trúc cùng kỹ thuật xây dựng thì Tháp cổ Vĩnh Hưng na ná như những Tháp Chăm hiện hữu ở nam Trung bộ và do người Chăm thực hiện. Như vậy Tháp cổ Vĩnh Hưng được xây dựng cách đây khoảng từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 6, bởi thời kỳ đó người Chăm với nhà nước Chăm Pa của mình do bị các nhà nước khác “dồn ép” nên người Chăm dịch dời về phương Nam. Họ người Chăm đã định cư ở vùng đất Tây Nam bộ hiện nay và dĩ nhiện họ đem theo tục thờ cúng tín ngưỡng của mình, cùng lối kiến trúc đền tháp của mình để xây dựng nên Tháp cổ Vĩnh Hưng? Còn anh Đặng Văn Khoa cho hay “Từ những hiện vật bằng đồng, bằng đá và bằng gốm được khai quật đã cho thấy một giai đoạn phát triển và phát triển khá dài kể từ khi nhà nước Chân Lạp thôn tính nhà nước Phù Nam trên vùng đất Tây Nam bộ hiện nay”. Câu trả lời vẫn thuộc về phía các nhà khoa học. Năm 2011, di tích Tháp cổ Vĩnh Hưng được trùng tu lớn, những chỗ tường gạch bị bong tróc hay hỏng hóc đều đã được sửa chữa, hàn gắn gần như nguyên bản. Anh Khoa cho hay “Khi tiến hành trùng tu Tháp cổ Vĩnh Hưng, chúng tôi đã phải ra tận Ninh Thuận, Bình Thuận để “đặt hàng” bà con người Chăm. Bởi lẽ người Chăm rất tinh thông việc xây dựng tháp gạch nung. Gạch cũng như một số thứ bằng gốm khác đều được phục dựng từ chính những lò gốm Chăm, do người Chăm sản xuất và từ chính thứ đất “Chăm” đấy”. Rồi anh Khoa chỉ tay lên tấm bằng công nhận là “Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia” cho Tháp cổ Vĩnh Hưng do Bộ Văn hoá – Thông tin nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cấp năm 1992. Người ta ví những hành trình tour du lịch Bạc Liêu đẹp như một giấc mơ về tình yêu, với phong cảnh xinh tươi, con người hiền hậu. Bạc Liêu cũng nổi tiếng với giai thoại Hắc-Bạch công tử đốt tiền nấu trứng. Nhưng ít ai biết được rằng, Bạc Liêu còn là nơi của nhiều kiến trúc cổ, trong đó phải kể đến Tháp cổ Vĩnh Hưng thuộc xã Vĩnh Hưng, Vĩnh Lợi, cách thị xã Bạc Liêu chừng 20km về phía Tây Bắc. Tháp cổ Vĩnh Hưng- một thời vàng son của văn hóa Óc EoTháp Vĩnh Hưng là điểm du lịch Bạc Liêu rất đáng để đến tham quan. Đây là di tích kiến trúc cổ của người Khmer Nam bộ, dấu vết của một khu dân cư đã tồn tại và phát triển ở vùng đất này từ nhiều thế kỉ trước. Trên tấm bia được tìm thấy trong ngôi chùa cạnh tháp được khắc bằng những dòng chữ Phạn có ghi rõ là vào thời Vua Yacovar-Man một vị vua Khmer, khoảng năm 892 sau Công nguyên. Tòa tháp cổ đã trải qua biết bao thăng trầm nhưng vẫn giữ được những nét kiến trúc cổ đặc trưng của con người ở vùng đất cổ Vĩnh Hưng có cấu trúc khá đơn giản, với bình diện hình chữ nhật, các lớp tường bao quanh dày, nóc tháo cao uốn thành vòm có một cửa quay về hướng Tây. Chiều cao của tháp chừng 8,2m, do một phần đỉnh đã hư hại, hai bên cạnh chân tháp rộng 5,6m và 6, gì đã làm nên một tháp cổ đã trải qua biết bao nhiêu thăng trầm, nắng gió của thời gian những vẫn vững chãi đến hiện tại? Đó là một kĩ thuật xây dựng đặc biệt của người Khmer cổ, toàn bộ tháp được xây dựng bằng gạch và gắn kết rất khít khao, hầu như không thấy được dấu vết của những kẻ vào bên trong tháp ta thấy một bàn tay của tượng thần bằng đồng, một phần thân dưới của tượng nữ thần bằng đá xanh, tượng nữ thần Brahma với mặt bằng đồng, đầu tượng Phật bằng đồng…và nhiều vật thờ cổ Vĩnh Hưng đã trải qua nhiều đợt khảo sát trong khu vực tháp. Các nhà khảo cổ đã phát hiện ra những mảnh gốm thuộc nền văn hóa Óc Eo, nhiều tượng đồng có giá trị. Gần đây nhất là đợt khai quật năm 2002, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra nhiều tấm ngói còn nguyên vẹn hoa văn, nhiều tượng đồng đặc biệt quý hiếm, điểm đặc biệt là những phát hiện này chưa từng thấy ở đâu cũng như chưa có một sách nào nói về những tượng cổ nay, tháp cổ Vĩnh Hưng đã được tôn tạo, trùng tu cùng với xây dựng các phòng trưng bày các hiện vật khai quật được cũng như các tư liệu liên quan đến tháp cổ này. Chính điều này đã mang nhiều du khách đến với Vĩnh Hưng, tìm về tháp cổ để hiểu hơn về một thời vàng son của một nền văn hoá Óc Eo nổi tiếng. Công trình này đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1992. Tháp cổ Vĩnh Hưng – Tháp cổ nghìn năm bí ẩn ở miền Tây Có niên đại từ thế kỷ 9, nhiều cổ vật trong lòng đất xung quanh tháp cổ Vĩnh Hưng ở Bạc Liêu đã phát lộ trong các lần khai quật nhưng chưa được công bố. Cách trung tâm TP Bạc Liêu Bạc Liêu khoảng 20 km, tháp cổ Vĩnh Hưng ở xã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh Lợi đã được công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia cách nay 22 năm. Tháp này là di tích kiến trúc cổ duy nhất còn được bảo tồn ở miền Tây có giá trị về mặt nghệ thuât văn hoá được một nhà khảo cổ người Pháp phát hiện vào năm 1911. Tháp nằm gần bờ mép phía Đông của dải đất, chân tháp hình chữ nhật, mặt cửa tháp chếch về hướng Tây, bên trong gồm một phòng có nền hình chữ nhật, móng nổi tường dầy đứng thẳng, nóc cao uốn thành vòm. Qua nhiều lần khai quật, các nhà khảo cổ tìm thấy nhiều hiện vật như bàn tay tượng thần bằng đồng, thân dưới tượng nữ thần bằng đá thạch sanh, tượng nữ thần bằng đá xanh, đầu tượng phật bằng đồng… Tuy nhiên, ngày nay du khách đến tháp không còn thấy những cổ vật này mà thay vào đó là bộ linga và yoni bằng đá mới được đặt vào. Nhìn chính diện, chân tháp hình chữ nhật, toàn tháp cao hơn 8 m tính từ nền tháp, đỉnh tháp đã sập. Trước đây tháp được liệt vào danh mục các di tích kiến trúc mang số hiệu 902 được nhà cầm quyền Nam Kỳ xếp hạng thứ 14 trong danh mục các di tích lịch sử của xứ Nam Kỳ. Sau khi được phát hiện, từ năm 1911 đến 1959 những nhà khảo cổ Pháp tìm đến tháp để khảo sát, phát hiện rất nhiều hiện vật mà chủ yếu là vật thờ cúng. Một trong những tấm bia tìm thấy ở trong chùa cạnh tháp có khắc chữ Phạn ghi rõ tên của vua Yacovan Man cùng với tháng Karhila năm 814, tương ứng với năm 892 sau công nguyên. Nhìn vào từ cửa chính là bộ Linga – Yoni tượng trưng cho âm dương hòa hợp được phục chế lại. Bộ Linga – Yoni nguyên gốc đang được gìn giữ tại bảo tàng. Trải qua hơn một nghìn năm, bên ngoài tháp đã bị bong tróc. Nhà chức trách ở Bạc Liêu phải ra tận miền Đông tìm đất mang về nung thành những viên gạch để phục chế một phần phía trước đã bị hư hỏng. Bên trong tháp gạch phía dưới màu nâu đỏ, từ độ cao 4,15 m trở lên gạch màu trắng xám có kích thước lớn hơn nhưng nhẹ hơn gạch phía dưới. Tháp được xây dựng trên một diện tích khá lớn, cao hơn mặt ruộng hiện tại khoảng 50 cm. Phía sau thân tháp phải dùng ba sợi thép to không gỉ niềng lại, tránh bị sập. Hơn 10 năm trước các nhà khảo cổ đã khai quật một vị trí gân chân tháp phát hiện những cổ vật liên quan đến Phật giáo và những di vật thường tìm thấy trong những phế tích kiến trúc ở Óc Eo. Cuối năm 2011 việc khai quật được thực hiện thêm một lần nữa tại khu đất trước tháp, các nhà khảo cổ phát hiện thêm một số cổ vật quý như hai di vật bằng đá, một di vật bằng đồng độc bản nằm ở độ sâu gần 2 m. Ngoài ra nhóm nhà khảo cổ vừa phát hiện thêm một sàn gạch rộng khoảng 25 m2. Những cuộc hội thảo của ngành văn hóa ở Bạc Liêu những năm gần đây, các nhà khảo cổ nhận định tháp Vĩnh Hưng không phải là một di tích đơn lập hay đơn độc mà cùng với di tích cổ này còn có các di tích khác nhau thuộc dạng cư trú, sinh hoạt phân bổ ở nhiều nơi trong vùng Vĩnh Hưng. Tuy nhiên, các di tích ấy đã trở thành phế tích, ghi lại dấu vết của một khu cư dân khá lớn đã phát triển, tồn tại từ cách nay nhiều thế kỷ. Hiện chỉ có tháp Vĩnh Hưng còn bảo tồn được khá nguyên vẹn cho đến nay. Nhà trưng bày cổ vật trước tháp cổ Vĩnh Hưng đã được xây dựng. Người dân miền Tây đang háo hức chờ đợi những cổ vật sau nghìn năm “ngủ vùi” trong lòng đất sẽ được công bố. MỘT SỐ TOUR DU LỊCH THAM KHẢO 1. Tour du lịch Cà Mau – Bạc Liêu – Sóc Trăng – Cần Thơ 3 ngày 3 đêm 2. Tour du lịch Cà Mau – Bạc Liêu – Sóc Trăng – Cần Thơ 4 ngày 4 đêm 3. Tour du lịch Cần Thơ – Sóc Trăng – Bạc Liêu – Cà Mau 4 ngày 3 đêm

thuyết minh về tháp cổ vĩnh hưng